Po wichurze: jak bezpiecznie uprzątnąć połamane drzewa

Po każdej silniejszej wichurze powtarza się ten sam scenariusz: właściciele działek wychodzą z pilarkami uprzątać to, co zostało. Prace trwają cały weekend, a statystyki urazów po takich weekendach są znacznie gorsze niż po zwykłych pracach w ogrodzie.

Przyczyna nie leży w braku doświadczenia z pilarką. Leży w tym, że drzewo powalone przez wiatr jest w stanie, do którego zwykłe doświadczenie się nie odnosi.

Dlaczego to jest groźniejsze, niż wygląda

Drzewo stojące jest w równowadze. Drzewo wywrócone, oparte o inne, złamane albo zgięte — jest konstrukcją pod obciążeniem, w której zgromadzona jest energia sprężysta.

Trzy sytuacje powtarzają się najczęściej:

Pień pod naprężeniem. Drzewo leżące, oparte końcami o ziemię lub o przeszkody, ma po jednej stronie włókna ściskane, po drugiej rozciągane. Przecięcie od niewłaściwej strony powoduje, że szczelina zamyka się i zakleszcza prowadnicę, a przy większych naprężeniach — że pień pęka gwałtownie i odskakuje.

Karpa z korzeniami. Drzewo wywrócone z korzeniami ma uniesiony talerz korzeniowy, ważący często ponad tonę. Przecięcie pnia w pewnej odległości od karpy uwalnia ją — i talerz wraca do pozycji pionowej, przygniatając wszystko, co jest w zasięgu.

Drzewo zawieszone. Pień oparty koroną o inne drzewo. To najgroźniejsza sytuacja w całej gospodarce leśnej, odpowiadająca za największą liczbę wypadków śmiertelnych. Drzewo zawieszone może zsunąć się w dowolnym momencie, obrócić się wokół osi albo złamać w miejscu podparcia.

Złamane konary wiszące w koronie. Gałęzie nadłamane i zaczepione w koronie spadają przy najmniejszym poruszeniu drzewa — również wtedy, gdy ktoś pod nim pracuje.

Co ocenić przed pierwszym cięciem

Zanim uruchomisz pilarkę, przejdź przez pięć pytań.

Czy nie ma tu przewodów? Drzewo leżące na linii energetycznej — również niskiego napięcia — jest zagrożeniem życia, a przewód może być pod napięciem mimo pozornego braku prądu w okolicy. W tej sytuacji nie podchodzi się do drzewa i nie dotyka niczego, co ma z nim kontakt. Zgłoszenie do pogotowia energetycznego i odczekanie to jedyne prawidłowe postępowanie.

Gdzie są naprężenia? Który bok pnia jest ściskany, a który rozciągany. Przy pniu opartym końcami, a wiszącym w środku, górna strona jest rozciągana — cięcie zaczyna się od góry na niewielką głębokość, a kończy od dołu. Przy pniu podpartym w środku jest odwrotnie.

Co się poruszy, gdy to przetnę? W którą stronę pójdzie każda z części. Czy karpa wróci. Czy pień się obróci. Czy coś zsunie się z góry.

Gdzie mam drogę ucieczki? Przynajmniej dwie, oczyszczone, poza przewidywaną strefą ruchu.

Czy to jeszcze moja praca? Drzewo zawieszone, drzewo na budynku, drzewo przy przewodach, drzewo o dużej średnicy pod znacznym naprężeniem — to sytuacje dla firmy z doświadczeniem i sprzętem, nie dla właściciela z pilarką.

Sprzęt i kolejność uprzątania

Prawidłowa kolejność wygląda następująco.

Najpierw to, co wisi. Nadłamane konary w koronach drzew stojących, zaczepione gałęzie. Dopóki są nad głową, każda praca poniżej jest niebezpieczna.

Potem okrzesywanie. Usunięcie gałęzi z leżącego pnia, zaczynając od strony przeciwnej do tej, po której stoisz, i pracując od podstawy ku wierzchołkowi. Uwaga na gałęzie podpierające pień — ich przecięcie powoduje, że pień opada lub obraca się.

Następnie przerzynka. Cięcie pnia na odcinki, z uwzględnieniem naprężeń, zawsze z podparciem i nigdy w sytuacji, gdy odcinana część może potoczyć się w stronę pracującego.

Na końcu karpa. Zabezpieczona przed powrotem do pozycji pionowej albo usunięta przez kogoś, kto ma do tego sprzęt.

Do pracy potrzebna jest pilarka o odpowiedniej mocy i prowadnicy, komplet klinów, ewentualnie lina i zblocze do ściągania drzew zawieszonych, a do przerobienia materiału — rębak na gałęzie i łuparka na grubsze fragmenty. Sprzęt tego rodzaju zebrany jest w zestawieniu https://wynajmijsprzet.com/las-i-obrobka-drewna/.

Odzież ochronna jest przy tych pracach ważniejsza niż przy zwykłej wycince, bo sytuacje są mniej przewidywalne: spodnie antyprzecięciowe, obuwie ochronne, kask z osłoną i ochronnikami, rękawice. I zasada, od której nie ma odstępstw — nigdy samemu.

Formalności po wichurze

Usuwanie drzew złamanych i wywróconych ma w przepisach odrębny tryb, ale nie oznacza to całkowitego braku obowiązków.

Zasadniczo drzewa powalone lub złamane mogą być usunięte przez właściciela, przy czym w części przypadków wymagane jest wcześniejsze oględziny lub potwierdzenie przez odpowiednie służby, że drzewo faktycznie uległo złamaniu w wyniku działania czynników naturalnych. Szczegóły zależą od trybu i od tego, kto usuwa drzewo.

Praktyczna rada: przed uprzątnięciem warto zrobić zdjęcia stanu po wichurze. Dokumentacja przydaje się zarówno przy ewentualnych pytaniach urzędu, jak i przy zgłoszeniu szkody do ubezpieczyciela.

Przy szkodach objętych polisą — uszkodzony dach, ogrodzenie, samochód — zgłoszenie robi się przed uprzątnięciem, a nie po. Rzeczoznawca ocenia stan na podstawie tego, co zastanie albo co pokażą zdjęcia.

Co potem zrobić z materiałem

Wichura zostawia zwykle więcej drewna, niż potrzeba na bieżąco. Warto to potraktować jako zasób, a nie odpad.

Grubsze fragmenty — pocięte na wałki i połupane, po dwóch latach sezonowania będą opałem. Przy gatunkach liściastych to materiał wartościowy.

Gałęzie — rozdrobnione rębakiem dają zrębkę na ściółkę i ścieżki. Objętość materiału z jednego większego drzewa potrafi pokryć zapotrzebowanie ogrodu na kilka lat.

Drewno iglaste — gorsze jako opał do kominka (żywica i iskrzenie), ale nadaje się do kotła i do rozpałki.

Karpy i fragmenty nieprzydatne — do PSZOK albo do kontenera.

Jedna uwaga praktyczna: drewno z drzew wywróconych bywa zanieczyszczone ziemią i kamieniami wciśniętymi między korzenie i w korę. Cięcie takiego materiału tępi łańcuch pilarki w tempie zauważalnym po kilku minutach — warto mieć zapasowy łańcuch i pilnik, bo praca tępym łańcuchem jest wolna i znacznie bardziej niebezpieczna.